Vaginaal toucheren tijdens de bevalling. Do or don’t?

Vaginaal toucheren tijdens de bevalling. Do or don’t?

Vaginaal toucheren tijdens de bevalling. Do or don’t? Een aantal dagen geleden postte ik screenshots op instagram uit een magazine van KNOV. Het artikel ging over het routinematig vaginaal toucheren en ik kreeg VEEL reacties. Veel van moeders die ze als vervelend hebben ervaren of niet wisten dat je ze kunt weigeren, maar ook een van een bevriende dokter, die het volgende schreef:

Waarom weigeren vrouwen iets tijdens de bevalling wat ze voor andere onderzoeken geen probleem vinden?

Waarom? Omdat je dan klachten hebt en er vanaf wil? Of toch (deels) omdat er enorm veel wordt geschreven over verloskundige zorg en niet over gynaecologische zorg. En dat vrouwen dus met een heel ander ‘voorafgevoel’ onderzoeken tijdens een zwangerschap in gaan dan tijdens een gynaecologische ziekte? Het valt me op dat barenden vaak veel banger zijn voor dit soort onderzoeken dan niet-barenden voor precies dezelfde onderzoeken.
[…]

De meeste vrouwen laten tenslotte ook maar wat graag vaginale echo’s maken om dat hartje eerder te kunnen zien.
Volgens mij is er gewoon bij veel vrouwen een hele negatieve associatie met het VT die helemaal niet per se noodzakelijk is. En zouden we ons beter niet kunnen focussen op hoe we het een positievere ervaring kunnen maken (zowel zorgverlener als barende) dan op het al dan niet überhaupt toestaan?

En eigenlijk vind ik dat hier (deels) wel waarheid in zit. Maar voordat ik daar verder over uitweid en vertel hoe ik hier zelf over denk eerst even wat algemene informatie.

Blogafbeelding met titel: Vaginaal toucheren tijdens de bevalling. Do or don't?

Wat is vaginaal toucheren?

Zo simpel mogelijk uitgelegd: vaginaal toucheren tijdens de bevalling is wanneer een verloskundige of gynaecoloog twee vingers in de vagina inbrengt om een inwendig onderzoek uit te voeren. Het doel van dit onderzoek kan zijn:
-om te kijken of er ontsluiting is
– om te kijken of de baarmoedermond verweekt is
-voor het strippen van de baarmoeder
-om de vliezen kunstmatig te breken
-om de ligging van de baby te controleren of
-te controleren of er iets mis is zoals een doorgezakte navelstreng.

Wat zijn de voor- en nadelen?

Voordelen:
-Het toucheren geeft een zorgverlener een idee van de vordering van de bevalling
-Het kan je motiveren tijdens de bevalling, als blijkt dat je veel vordering hebt gemaakt
-Het kan helpen om complicaties te constateren, denk bijvoorbeeld aan een doorgezakte navelstreng of een handje dat voor de baarmoedermond ligt

Er zijn natuurlijk ook nadelen:
-Vrouwen ervaren het toucheren vaak als vervelend
-Er is iets verhoogd infectiegevaar, met name als de vliezen gebroken zijn
-Het kan ook demotiverend werken, als blijkt dat je weinig opgeschoten bent sinds de vorige keer dat er getoucheerd werd
-Het is niet heel erg betrouwbaar. Uit onderzoek is gebleken dat als twee zorgverleners direct na elkaar een barende vrouw toucheren er soms wel tot 50% verschil in hun waarneming kan zitten
-Het heeft weinig voorspellende waarde. De ontsluiting nu zegt niks over hoe de bevalling verder gaat verlopen. Soms doen vrouwen heel lang over 1 centimeter, en gaan ze daarna opeens heel snel vooruit. En soms gaan ze heel snel en stagneert het dan opeens.

Blogafbeelding met titel: Vaginaal toucheren tijdens de bevalling. Do or don't?

Mag je het toucheren weigeren?

Vaginaal toucheren tijdens de bevalling. Do or don’t? Je mag alles weigeren. Altijd. Maar wat wel belangrijk is is om te weten waarom je iets weigert. Waarom wil de verloskundige of gynaecoloog toucheren? Heeft hij of zij een aanleiding om te denken dat dat nodig is? En wat vind jij daar zelf van?

Er is niet per se iets mis met het toucheren op zichzelf. Als jij je er niet onprettig bij voelt en in gedachten houdt dat het aantal centimeters dat geconstateerd wordt niet per se iets voorspelt over hoe je bevalling zal verlopen, dan is er niks op tegen om het toucheren toe te staan.

Het probleem is dat veel vrouwen er eigenlijk helemaal geen zin in hebben om tijdens hun bevalling (vaak) getoucheerd te worden. In dit geval zou ik vooral van de zorgverlener willen weten welke noodzaak hij of zij ziet voor het toucheren. Zolang moeder en kind het goed maken maakt het eigenlijk niet zo veel uit hoe de bevalling vordert, en het is al zeker niet zo dat er iets mis is als je je niet houdt aan de gemiddelde 1 centimeter per uur ontsluiting. In veel gevallen is het toucheren eigenlijk helemaal niet zo nodig.

Zijn er alternatieven?

Er zijn zeker alternatieven! Niet alleen is het toucheren vaak overbodig, er zijn ook minder invasieve manieren om bij te houden hoe de bevalling vordert.

Om te beginnen is er, zolang moeder en kind het goed maken, helemaal geen noodzaak om te weten hoe vergevorderd de ontsluiting is. De baby komt er echt wel uit als de tijd daar is. Dat gezegd hebbende, kan het soms best handig zijn om een beetje een indicatie te hebben van hoe het er voor staat. Bijvoorbeeld als de moeder in het ziekenhuis wil bevallen. Dan wil je niet te vroeg, en ook niet te laat van huis weg gaan. Hoewel je ook zou kunnen zeggen dat het juiste moment om naar het ziekenhuis te gaan is wanneer de moeder zelf voelt dat het tijd is om naar het ziekenhuis te gaan. Hiervoor moet je als moeder echter wel wat voorkennis hebben over het baringsproces en goed in verbinding staan met je lijf.

Hoe meer ervaring, hoe minder nodig het vaginaal toucheren is

Die goede verbinding met je lijf is sowieso handig als je liever niet getoucheerd wordt. Als je echt kunt voelen wat er in je lijf gebeurt weet je ook wat je moet doen. Bij een eerste bevalling kan dat soms moeilijk zijn omdat je geen ervaring hebt. Een vrouw die al een keer bevallen is weet doorgaans echt het verschil wel tussen beginnende persdrang zoals je die bij 7-9 centimeter ontsluiting hebt, en echte persdrang die je bij volledige ontsluiting hebt. Die heeft geen vaginaal toucheren nodig om te weten dat ze volledige ontsluiting heeft.

Aan de kant van de zorgverlener speelt ervaring ook een rol. Een ervaren verloskundige of gynaecoloog heeft eigenlijk zijn of haar handen helemaal niet nodig om vast te stellen hoe ver de bevalling gevorderd is. Het gedrag van de vrouw en hoe ze zelf de bevalling ervaart verloopt bij veel vrouwen volgens een soortgelijk patroon en geeft een indicatie van de vordering. Ik ga hierover nog een keer een apart stuk schrijven. Als je alvast iets meer wilt lezen, klik dan onderaan dit artikel even door naar de blog van de kritische verloskundige.

Conclusie: dat vaginaal toucheren hebben we zelden echt nodig. Het is bij routinematige toepassing vooral iets dat de zorgverlener dient en ze het gevoel geeft dat ze controle op de situatie houden. Dat denken ze tenminste…

Waar gaat het mis?

Om nog even terug te komen op de reactie van de dokter. Ergens denk ik dat ze gelijk heeft. Het toucheren heeft een slechte reputatie. En ik denk dat dat voor een deel bij onszelf ligt, en voor een deel bij de zorgverleners.

Hoe meer ik me verdiep in de geboorte, hoe meer ik me realiseer dat de meeste vrouwen echt heel slecht voorbereid hun bevalling in gaan. Als je niet weet wat je opties zijn, dan heb je ze niet. En we moeten ons inderdaad misschien wat minder focussen op het hele weigeren of niet weigeren van het toucheren maar vooral op de vraag: waarom toucheren we op dit moment en is dat nuttig?

Ik denk dat vrouwen het toucheren als zo vervelend ervaren omdat:
-Ze niet weten waar het toe dient
-Ze geen kritische vragen durven te stellen of geen nee durven te zeggen
-Het toucheren de hele bevalling een beetje kan verstoren

Afbeelding van meetlint

Bevallen ís niet hetzelfde als een medisch onderzoek

En dat laatste punt is er een waarmee ik nog een keer even terug grijp naar de reactie van de dokter bovenaan dit stuk. Want dat vrouwen meer moeite hebben met vaginaal toucheren tijdens de bevalling dan tijdens een vaginaal onderzoek om een andere reden vind ik dan weer heel logisch! Ik ben zelf meerdere keren getoucheerd tijdens mijn eerste bevalling en ik heb dat zelf niet als vervelend ervaren. Het werd niet opgedrongen en ze deed het heel voorzichtig. En toch, was het een onderbreking. Moest ik even op dat bed in plaats van in de positie waarin ik de weeën het beste kon opvangen. Werd ik even uit mijn bubbel gehaald en moest ik er daarna weer in zien te komen.

Die bubbel is essentieel! En dat is een hele andere situatie dan wanneer ik naar een gynaecoloog zou gaan voor een onderzoek omdat ik (misschien) ziek ben. Daar is geen bubbel en daar is geen uniek en delicaat samenspel van hormonen die het hele proces helpen dat door het toucheren verstoord wordt.

Wat mag je van je zorgverlener verwachten?

Vaginaal toucheren tijdens de bevalling. Do or don’t? Zoals ik al aangaf, zorgverleners zijn zelf ook debet aan de slechte reputatie van het vaginaal toucheren. Uit onderzoek is gebleken dat ze het gemiddeld vaker doen dan noodzakelijk is.

Ook storen veel vrouwen zich, met name bij medische ziekenhuisbevallingen, aan het de frequentie van het toucheren en het grote aantal mensen dat hun vingers in hun vagina wil stoppen. Ze voelen zich een oefenpop voor studenten. Maar nogmaals: je mag dit dus gewoon weigeren.

Laatste puntje: het doet soms ook gewoon pijn, en ik kan de verhalen van vrouwen die aangeven dat het pijn doet en een zorgverlener die weigert te stoppen ondertussen al niet meer tellen. Of een zorgverlener die niet wil wachten tot een wee voorbij is. Soms wil een zorgverlener overigens expres toucheren tijdens een wee om te kijken wat er dan gebeurt. Dat is niet altijd erg, maar het helpt wel als je dat uitlegt aan een patiënt.

Kortom: aan de kant van de zorgverlener valt ook nog heel wat winst te behalen. Voor een zorgverlener is vaginaal toucheren misschien een routinematig onderzoek dat niks voorstelt. Voor de barende vrouw is het een wildvreemde die haar intieme zone wil betreden op een bijzonder kwetsbaar moment. Daar mogen zorgverleners zich echt wel wat meer bewust van zijn.

En uiteraard mag je verwachten dat als je nee zegt, dat gerespecteerd wordt. En als dat niet gerespecteerd wordt valt dat overigens gewoon onder verkrachting. Dat klinkt heel heftig, maar zo is het wel.

Wat staat er in mijn eigen geboorteplan bij baby nr. 2?

Vaginaal toucheren tijdens de bevalling: do or don’t? In mijn geboorteplan staat dat ik niet getoucheerd wil worden tenzij ik er zelf om vraag of er sprake is van foetale nood. Persoonlijk zie ik er de toegevoegde waarde gewoon echt niet van. Zolang het met mijn baby goed gaat ga ik me toch niet naar het ziekenhuis laten sturen in verband met niet vorderende ontsluiting. Mijn vliezen wil ik deze keer ook niet laten breken en de ligging van de baby kunnen ze ook op andere manieren vaststellen.

Dat gezegd hebbende weet ik uit ervaring ook dat er best een moment kan komen dat ik gewoon heel nieuwsgierig ben. En ik weet dat het aantal centimeters niks zegt over hoe het zal lopen. Dus daarom: toucheren mag, maar alleen op mijn verzoek! En wie weet, misschien probeer ik deze keer zelf ook nog wel een keer te voelen.

Meer lezen?

The vaginal examination during labour. Is it of benefit or harm?

DE LATENTE FASE BESTAAT WEL. OF TOCH NIET? HEB RESPECT VOOR DE VROEGE BEVALLINGSFASE!

Baringshoudingen tijdens de uitdrijving

Accuracy of cervical assessment in the active phase of labour

Vaginaal onderzoek tijdens de bevalling: gouden standaard of onnodig?
(Ik ben het niet eens met alles wat de kritische verloskundige in dit artikel zegt, maar er staat wel een fijne korte samenvatting over de alternatieven van het vaginaal toucheren)

In het boek van Ina May Gaskin – Guide to Childbirth staat overigens ook veel goede informatie over dit onderwerp

Meer lezen over de bevalling?

Voor mijn andere blogs over bevallen klik je hier.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *